સપ્ટેમ્બર 2026, અમદાવાદ, ગુજરાત:
ગુજરાત યુનિવર્સિટી પરિસરમાં આવેલા ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી સભાગૃહમાં પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય જીના જીવન અને તેમના સમર્પણ પર આધારિત પુસ્તક ‘સમર્પણ: દીનદયાળ ઉપાધ્યાય’ના ગુજરાતી સંસ્કરણનું વિમોચન કરવામાં આવ્યું. આ પ્રસંગે ‘એકાત્મ માનવ દર્શન’ વિષય પર એક દિવસીય રાષ્ટ્રીય સેમિનારનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
સેમિનારમાં દેશભરમાંથી આવેલા વિદ્વાનો, ચિંતકો અને વરિષ્ઠ પ્રાધ્યાપકોએ ભાગ લીધો હતો. સહભાગીઓએ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય જીના ચિંતન અને દર્શનના વિવિધ આયામો પર વ્યાપક વિચાર-વિમર્શ કર્યો. કાર્યક્રમ દરમિયાન 100થી વધુ સંશોધન-પત્રો રજૂ કરવામાં આવ્યા.
પુસ્તકના લેખક શ્રી ચંદન કુમારે જણાવ્યું કે તેમના પુસ્તકનો ભારતની ઘણી ભાષાઓમાં અનુવાદ થઈ ચૂક્યો છે. તેમણે સૂચન કર્યું કે સેમિનારમાં પ્રસ્તુત સંશોધન-પત્રોનું પણ ગુજરાત યુનિવર્સિટી પ્રકાશન કરાવે, જેથી પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય જીના વિચારો અને એકાત્મ માનવ દર્શનને વ્યાપક સ્તરે જન-જન સુધી પહોંચાડી શકાય.
કાર્યક્રમને સંબોધિત કરતા પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી પરષોત્તમ રૂપાલાએ કહ્યું કે પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય આધુનિક ભારતના મહાન ચિંતકોમાંના એક હતા. તેમણે કહ્યું કે સ્વતંત્રતાના ઉષાકાળમાં પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયે પશ્ચિમી રાજકીય ચિંતનની મર્યાદાઓને રેખાંકિત કરતા ભારતીય દૃષ્ટિકોણ પર આધારિત એક મૌલિક વિચાર રજૂ કર્યો.
શ્રી રૂપાલાએ કહ્યું કે પશ્ચિમી વિચારધારામાં વ્યક્તિવાદ, મૂડીવાદ, સમાજવાદ, સામ્યવાદ અને રાષ્ટ્રવાદ જેવી વિવિધ વિચારધારાઓ વચ્ચે સંઘર્ષ જોવા મળે છે. તેનાથી વિપરીત, પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયનું એકાત્મ માનવ દર્શન વ્યક્તિ, સમાજ અને રાષ્ટ્રને પરસ્પર જોડનારું દર્શન છે.
તેમણે કહ્યું કે પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના ચિંતનમાં વ્યક્તિ અને સમાજના હિત, વ્યક્તિ અને રાષ્ટ્રના હિત તથા વિવિધ રાષ્ટ્રોના હિત એકબીજાના વિરોધી નથી, પરંતુ પરસ્પર પૂરક છે. ભારતીય દર્શનનો મૂળ આધાર સંઘર્ષને બદલે સંવાદ, પારસ્પરિક સ્નેહ, વિશ્વ બંધુત્વ અને વૈશ્વિક એકતા છે. તેમણે કહ્યું કે આ મૂલ્યોનું સુંદર પ્રતિબિંબ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના વિચારોમાં જોવા મળે છે.
આ પ્રસંગે ગુજરાત યુનિવર્સિટીના કુલપતિ ડૉ. જગદીશભાઈ જોશીએ સ્વાગત પ્રવચન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે ગુજરાત યુનિવર્સિટીના પરિસરમાં દેશભરમાંથી આવેલા વિદ્વાનો, ચિંતકો અને વરિષ્ઠ પ્રાધ્યાપકોનું એકત્રિત થવું એ યુનિવર્સિટી માટે ગૌરવનો વિષય છે.
ડૉ. જોશીએ કહ્યું કે સેમિનારના આગામી સત્રોમાં પ્રસ્તુત સંશોધન-પત્રો પર વિસ્તૃત ચર્ચા અને વિમર્શ કરવામાં આવશે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓને પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના પ્રેરણાદાયી ચિંતન અને ભારતીય દર્શનને સમજવાની તક મળશે.
તેમણે કહ્યું કે ભારતીય ચિંતન અને મૂલ્યોથી પ્રેરિત યુવા પેઢી જ ‘ભારત 2047—શ્રેષ્ઠ ભારત, વિકસિત ભારત’ના સંકલ્પને સાકાર કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
કુલપતિએ સેમિનારના સફળ આયોજન માટે પ્રો. ડૉ. હિતેશભાઈ પટેલ અને તેમની સમગ્ર ટીમ સાથે યુનિવર્સિટીના પ્રાધ્યાપકો, વિદ્યાર્થીઓ અને કર્મચારીઓનો આભાર વ્યક્ત કર્યો. તેમણે કહ્યું કે કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત મહાનુભાવોના પ્રેરક ઉદ્બોધનોથી વિદ્યાર્થીઓ અને સહભાગીઓને નવી ઊર્જા, પ્રેરણા અને માર્ગદર્શન મળ્યું.
રાજ્યશાસ્ત્ર વિભાગ દ્વારા આયોજિત આ રાષ્ટ્રીય સેમિનારમાં દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા સંશોધકો અને વિદ્વાનોએ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના એકાત્મ માનવ દર્શનને લગતા 100થી વધુ સંશોધન-પત્રો રજૂ કર્યા.
આ સંશોધન-પત્રોના માધ્યમથી પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના ચિંતન અને દર્શનની સાથે-સાથે ભારતીય સંસ્કૃતિ, સામાજિક સમરસતા, રાષ્ટ્રવાદ, અર્થનીતિ અને માનવ-કેન્દ્રિત વિકાસ જેવા વિવિધ વિષયો પર વ્યાપક વિમર્શ કરવામાં આવ્યો.
