પાંચજન્યની રાષ્ટ્રીય સંવાદ શ્રેણીની પાંચમી આવૃત્તિ ‘સાબરમતી સંવાદ ૨૦૨૬’નું આયોજન ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ અમદાવાદ સ્થિત આંત્રપ્રિન્યોરશિપ ડેવલપમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયા (EDII) ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં નીતિ-ઘડવૈયાઓ, વિચારકો, સામાજિક ક્ષેત્રના અગ્રણીઓ, શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ અને નિષ્ણાતોએ ભારત, તેના યુવાનો અને દેશની વિકાસ યાત્રા સાથે જોડાયેલા સાંપ્રત વિષયો પર ગહન વિચાર-વિમર્શ કર્યો હતો.
સંવાદ દરમિયાન રાષ્ટ્રીય વિમર્શમાં યુવાનોની ભાગીદારીની સાથે સાથે સાહસિકતા (Entrepreneurship), સુશાસન (Good Governance), શિક્ષણ અને દેશની સામાજિક તેમજ બૌદ્ધિક પરંપરાઓને આકાર આપનારા વિચારો અને મૂલ્યો પર ચર્ચા થઈ હતી. કાર્યક્રમની એક મુખ્ય વિશેષતા મોટી સંખ્યામાં યુવાનોની ભાગીદારી રહી હતી. વિવિધ યુનિવર્સિટીઓ મારફતે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓએ પણ રાષ્ટ્રીય વિષયો પરના આ સંવાદમાં ઊંડો રસ દાખવ્યો હતો.
પોતાના સંબોધનમાં પાંચજન્યના તંત્રી શ્રી હિતેશ શંકરે જણાવ્યું હતું કે, “સાબરમતી સંવાદે ભારતીય યુવાનો ચિત્રનું એક ખૂબ જ આશાસ્પદ અને સકારાત્મક પાસું સામે રાખ્યું છે. એવા સમયે જ્યારે યુવાનોને અવારનવાર ‘વિક્ષેપ કે અશાંતિ’ (Disruption) સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે, ત્યારે આ સંવાદમાં તેમની ભાગીદારી, પ્રશ્નો પૂછવાની અને જ્ઞાન મેળવવાની ઉત્સુકતા દર્શાવે છે. આપણે પેઢીઓને Gen Z અને Gen Alpha જેવા નામોથી વ્યાખ્યાયિત કરીએ છીએ. પરંતુ, ભારતીય પરંપરાએ સંવાદમાં મતભેદો કરતાં હંમેશાં સમાનતાઓને વધુ મહત્વ આપ્યું છે. નચિકેતા અને અષ્ટાવક્રની કથાઓ આપણને યાદ અપાવે છે કે વિચારો સામે પ્રશ્નો ઉઠાવવા, સત્યની શોધ કરવી અને અન્ય લોકો પ્રત્યે આદર જાળવવો એ બધું એકસાથે શક્ય છે. બાળકોએ પ્રશ્નો પૂછતાં પણ શીખવું જોઈએ અને પોતાના સંસ્કારો તેમજ મૂલ્યો સાથે જોડાયેલા પણ રહેવું જોઈએ.”
સાબરમતી સંવાદે દેશના વિવિધ ભાગોમાં સંવાદના મંચ સ્થાપિત કરવાના પાંચજન્યના વ્યાપક પ્રયાસોને પણ રેખાંકિત કર્યા હતા. શ્રી શંકરે મધ્યપ્રદેશમાં આયોજિત ‘અહલ્યાબાઈ સુશાસન સંવાદ’, છત્તીસગઢમાં ‘મા દંતેશ્વરી સંવાદ’, દિલ્હીમાં ‘બાત ભારત કી’ અને જયપુરમાં ‘સુશાસન સંવાદ’ જેવી પહેલોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સાબરમતી સંવાદની પાંચમી આવૃત્તિમાં અનેક પ્રતિષ્ઠિત હસ્તીઓની સહભાગિતા રહી હતી. વક્તાઓમાં ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્ય સચિવ અને ભારત સરકારના પૂર્વ નાણાં સચિવ ડૉ. હસમુખ અઢિયા; લેખક, વિચારક અને રાષ્ટ્રીય નેતા શ્રી રામ માધવ; ક્રીડા ભારતીના રાષ્ટ્રીય સંગઠન મંત્રી શ્રી પ્રસાદ મહાનકર; ગુજરાત સરકારના પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ રાજ્ય મંત્રી શ્રીમતી રિવાબા જાડેજા; ભાજપ ગુજરાતના પ્રદેશ ઉપાધ્યક્ષ શ્રી પરિંદુ ભગત (કાકુભાઈ); લેખક અને વિશ્લેષક શ્રી અમિતજીત આદર્શ; તથા EDIIના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. સુનિલ શુક્લા સહિતના અગ્રણીઓએ ભાગ લીધો હતો.
યુવાનોની ભૂમિકા અંગે પોતાના વિચારો રજૂ કરતા શ્રી રામ માધવે જણાવ્યું હતું કે, ભારતની વિકાસ યાત્રામાં યુવાનો માત્ર લાભાર્થી નથી, પરંતુ પરિવર્તનના મહત્વપૂર્ણ વાહક (Agents of Change) છે. તેમણે યુવાનોને દેશની પરંપરાઓ અને આધુનિક તકો વચ્ચે સંતુલન જાળવીને રાષ્ટ્રના ભવિષ્યને ઘડવામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા આહ્વાન કર્યું હતું.
ડૉ. હસમુખ અઢિયાએ વિકાસ અને સુશાસનના સંદર્ભમાં યુવાનોની ભાગીદારીને મહત્વપૂર્ણ ગણાવતા કહ્યું હતું કે, ભારતની પ્રગતિ માત્ર આર્થિક વિકાસ પૂરતી સીમિત ન હોઈ શકે. આ માટે શિક્ષણ, કૌશલ્ય, જવાબદાર નાગરિકતા અને વધુ સારી સંસ્થાકીય વ્યવસ્થાને સાથે લઈને આગળ વધવું પડશે. તેમણે યુવાનોને દેશની વિકાસ પ્રક્રિયામાં સક્રિય ભાગીદાર બનવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
યુવાનોની સામાજિક ભાગીદારી પર વાત કરતા શ્રીમતી રિવાબા જાડેજાએ જણાવ્યું હતું કે, “કોઈપણ દેશના યુવાનો તેના ભવિષ્યની સાથે સાથે વર્તમાનને પણ દિશા આપનારા સક્રિય સહભાગી હોય છે. સાબરમતી સંવાદ જેવા મંચ યુવાનોને સાંભળવાની, પ્રશ્નો પૂછવાની, વિચારો વહેંચવાની અને સમાજ તથા દેશ પ્રત્યેની પોતાની જવાબદારીઓને સમજવાની તક આપે છે. જ્યારે જિજ્ઞાસા એ શિક્ષણ, સંસ્કાર અને હેતુ સાથે જોડાય છે, ત્યારે તે રાષ્ટ્ર નિર્માણની એક મજબૂત શક્તિ બની જાય છે.”
સાબરમતી સંવાદ ૨૦૨૬ના વિચાર-વિમર્શે ભારતના યુવાનો માટે એવા મંચ તૈયાર કરવાની જરૂરિયાતને વધુ મજબૂત બનાવી, જ્યાં તેઓ સમાજ અને રાષ્ટ્રના વિકાસ સાથે જોડાયેલા વિષયો પર મુક્તપણે ચર્ચા કરી શકે. આ કાર્યક્રમે સંવાદ અને સહભાગિતા દ્વારા દેશના વિવિધ ભાગોમાં પ્રાસંગિક રાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓને સામે લાવવાના પાંચજન્યના પ્રયાસોને પણ રેખાંકિત કર્યા હતા.
સાબરમતી સંવાદનો અંત એ સંદેશ સાથે થયો કે ભારતના યુવાનોએ જિજ્ઞાસુ બન્યા રહેવું જોઈએ, ભય રાખ્યા વિના પ્રશ્નો પૂછવા જોઈએ અને નિરંતર જ્ઞાનની શોધ ચાલુ રાખવી જોઈએ; સાથે જ ભારતની સામાજિક પરંપરાઓ સાથે જોડાયેલા મૂલ્યો અને જવાબદારીઓને પણ આત્મસાત કરવી જોઈએ. આ જ દ્રષ્ટિકોણ પાંચજન્યની સંવાદ શ્રેણીના વ્યાપક ઉદ્દેશ્ય અને દેશના રાષ્ટ્રીય વિમર્શને સમૃદ્ધ કરવાના પ્રયાસોનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
