AMH અને એન્ટ્રલ ફોલિકલ કૌન્ટ (AFC) એ ઓવેરિયન રિઝર્વ જાણવા માટે ખૂબ ઉપયોગી માપદંડો છે, પરંતુ IVF ની પ્રક્રિયા શરૂ થયા પછી અંડાશય કેવો પ્રતિસાદ આપશે તેનું ચોક્કસ માપન આ રિપોર્ટ્સ કરી શકતા નથી. કોઈ મહિલાનો AMH રિપોર્ટ આશ્વાસન આપનારો હોય અને સોનોગ્રાફીમાં એન્ટ્રલ ફોલિકલ્સની સંખ્યા પણ સારી દેખાતી હોય, છતાં ચોક્કસ સાયકલ દરમિયાન અપેક્ષા કરતાં ઓછાં પરિપક્વ ફોલિકલ્સ વિકસી શકે છે અથવા તો ઓછાં ઈંડાં પ્રાપ્ત થઈ શકે છે.
બિર્લા ફર્ટિલિટી એન્ડ IVF, સુરતના ફર્ટિલિટી સ્પેશિયાલિસ્ટ ડૉ. આશિતા જૈનના જણાવ્યા અનુસાર, આ તફાવતને સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ‘ઓવેરિયન રિઝર્વ’ (ઈંડાંનો સંગ્રહ) અને ‘ઓવેરિયન રિસ્પોન્સ’ (દવાઓ પ્રત્યે અંડાશયનો પ્રતિસાદ) એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે, પરંતુ તેઓ એક સરખા નથી.
AMH અને AFC આપણને વાસ્તવમાં શું જણાવે છે?
AMH અને એન્ટ્રલ ફોલિકલ કૌન્ટ અંડાશયમાં ઉપલબ્ધ ફોલિકલ્સના પૂલનો અંદાજ લગાવવામાં મદદ કરે છે અને ફર્ટિલિટી સ્પેશિયાલિસ્ટને સ્ટીમ્યુલેશન ના પ્લાનિંગ માટેનો એક શરૂઆતી મુદ્દો આપે છે.
તેઓ અંડાશય કેવો પ્રતિસાદ આપશે તેની આગાહી કરવા માટેના ઉપયોગી પરિબળો છે, પરંતુ તેઓ એ નથી બતાવી શકતા કે બરાબર કેટલાં ફોલિકલ્સ વધશે, તે કેટલી સમાનતાથી વિકસિત થશે કે પછી અંતે કેટલાં પરિપક્વ ઈંડાં પ્રાપ્ત થશે.
IVF નો પ્રતિસાદ અલગ શા માટે હોઈ શકે?
અંડાશય સ્ટીમ્યુલેશન પ્રક્રિયા પ્રત્યે કેવો પ્રતિસાદ આપે છે તેના પર ઘણા પરિબળો અસર કરી શકે છે:
● વ્યક્તિગત પ્રતિસાદ: સમાન AMH લેવલ ધરાવતી દર્દીઓમાં પણ ફર્ટિલિટીની દવાઓ પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.
● ઉંમર: ઉપલબ્ધ ઈંડાંની સંખ્યા સિવાય પણ મહિલાની ઉંમર અને ઈંડાંની ગુણવત્તા IVF ના પરિણામો પર અસર કરી શકે છે.
● અગાઉ થયેલી અંડાશયની સર્જરી: અંડાશય સંબંધિત ભૂતકાળમાં થયેલી સર્જરી કેટલીક દર્દીઓમાં ઓવેરિયન રિસ્પોન્સને અસર કરી શકે છે.
● હોર્મોનલ પરિબળો: શરીરની અંદર રહેલી હોર્મોનલ અથવા એન્ડોક્રાઇન સંબંધિત સ્થિતિઓ સ્ટીમ્યુલેશનની પ્રક્રિયા કેવી રીતે આગળ વધશે તેના પર અસર કરી શકે છે.
● સ્ટીમ્યુલેશન પ્રોટોકોલ: વ્યક્તિના પોતાના પ્રતિસાદ અનુસાર દવાના ડોઝ અને પ્રોટોકોલમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
આ જ કારણ છે કે સમાન AMH અને એન્ટ્રલ ફોલિકલ કૌન્ટ ધરાવતી બે મહિલાઓનો IVF નો અનુભવ એકબીજાથી ઘણો અલગ હોઈ શકે છે.
જો પ્રતિસાદ અપેક્ષા કરતાં ઓછો આવે તો શું થાય?
કોઈ એક સાયકલમાં અપેક્ષા કરતાં ઓછો પ્રતિસાદ મળવાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી થતો કે ઓવેરિયન રિઝર્વનું મૂલ્યાંકન ખોટું કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો એવો અર્થ પણ નથી કે પછીની દરેક સાયકલમાં આવો જ પ્રતિસાદ મળશે.
સ્ટીમ્યુલેશન સાયકલ પોતે જ એક અત્યંત મૂલ્યવાન માહિતી પૂરી પાડે છે. ફોલિકલ્સની કેટલી સંખ્યા વિકસે છે, મોનિટરિંગ દરમિયાન તે કેવી રીતે વધે છે અને અંતે કેટલાં ઈંડાં પ્રાપ્ત થાય છે — આ બધી બાબતો ફર્ટિલિટી સ્પેશિયાલિસ્ટને ઓવેરિયન રિસ્પોન્સ સમજવામાં અને સારવારના અભિગમ પર પુનઃવિચાર કરવાની જરૂર છે કે નહીં તે નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.
રિપોર્ટ્સ અને વાસ્તવિક પ્રતિસાદ — બંનેને ધ્યાનમાં લેવા શા માટે જરૂરી છે?
બેઝલાઇન રિપોર્ટ્સ સારવાર શરૂ કરતા પહેલાં ઉપયોગી માહિતી આપે છે, પરંતુ તે એ દરેક પરિબળને આવરી શકતા નથી જે વ્યક્તિગત IVF સાયકલને અસર કરે છે. સ્ટીમ્યુલેશન પ્રક્રિયા પ્રત્યે શરીરનો પ્રતિસાદ આ મૂલ્યાંકનમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઉમેરો કરે છે.
સારું ઓવેરિયન રિઝર્વ ચોક્કસ સંખ્યામાં ઈંડાં મળશે જ તેની ગેરંટી આપતું નથી, તેવી જ રીતે એક સાયકલમાં અપેક્ષા કરતાં ઓછો પ્રતિસાદ મળવો એ ભવિષ્યના IVF ના પરિણામોને નક્કી કરતું નથી. પ્રારંભિક મૂલ્યાંકનની સાથે સારવાર દરમિયાન મળેલા વાસ્તવિક પ્રતિસાદને ધ્યાનમાં રાખીને ફર્ટિલિટી સ્પેશિયાલિસ્ટ વધુ સચોટ નિર્ણયો લઈ શકે છે અને જરૂર પડે તો આગામી IVF સાયકલ માટે વધુ વ્યક્તિગત પ્લાન તૈયાર કરી શકે છે.
